czwartek, 1 czerwca 2017

Międzynarodowy Dzień Dziecka

Wokół jednej fotografii sprzed 80 lat


Ustanowiony w 1954, przez ONZ, na świecie obchodzony jest od 1955. W Polsce świętowano od 1950 - w dniu 1 czerwca. Wiele krajów ma inne zwyczaje; we Francji jest jednocześnie Dniem rodziny (6.01). W Japonii dziewczynki i chłopcy świętują oddzielnie (3.03 i 5.05). W Brazylii 12 października, a w Australii w pierwszą sobotę lipca. W niektórych państwach na ten Dzień trzeba czekać do 20 listopada.

Tak więc mały Zygmunt nie obchodził Dnia Dziecka. Tego rodzaju radosnym i gromadnym świętem dla dzieci, choć nieporównywanie skromniej fetowanym, stawała się dopiero Komunia. Z okazji Komunii dostawało się wówczas piękny, nowy strój, być może, sporą torbę słodyczy i zdjęcie od fotografa. Same uroczystości odbywały się w trakcie tygodnia, zatem odmiennie niż obecnie. 
Ile lat mógł mieć wtedy mały Musio zwany Pegazikiem? pewnie osiem. Także w Krakowie, który wiele rzeczy robi wszak na opak, w międzywojniu do szkoły szły 7-latki. On sam ongi uczęszczał do Szkoły Podstawowej św. Wojciecha przy placu Biskupim.

W którym to mogło być Kościele? Skoro mieszkał wówczas przy Krowoderskiej 19. pewnie był parafianinem pięknego, zabytkowego św. Franciszka Salezego mieszczącego się na rogu Krowoderskiej i owego placu Biskupiego. Za kilka lat, wraz z rodzicami i siostrą. przenieśli się do nowiutkiej kamienicy kilka numerów dalej. Odtąd widok z okna na tamten Kościół, na Klasztor oraz... ogrody Sióstr Wizytek towarzyszył mu codziennie. 

To wynika z przyglądania się jednej fotografii? Nadspodziewanie wiele wynika. 



Wiele ważnych wydarzeń w życiu Molika związanych jest z wiosną. 
To wczesną wiosną, kwietniem, sprowadzono Go na Świat.
Gdy odchodził, szóstego czerwca.... wiosna pozostała.

Zdjęcie komunijne na tle portretu autorstwa Francesco Galli

wtorek, 4 kwietnia 2017

Wzrastajmy Kobiety. Zwielokrotniajmy się, niechżeżby rocznicowo. 87. rocznica. Urodziny Zygmunta Molika - 4.04.17

Wzrastajmy, wstańmy wzorem kobiet z Beat Generation. Odrzućmy stereotypy, warunkową akceptację; skutkują poczuciem zagubienia. Przy sposobności odrzućmy wszystko to, co stało się nazbyt już psychodeliczne. Odpierając, styl życia ubarwmy kolorami odważnych szatek, a gawędząc o nich róbmy to z iście dżezowym zacięciem. Filozofów dopuśćmy z zastrzeżeniem; litości! odpuście wreszcie całe to podejrzane intelektualizowanie.

   Jak dotąd, o pracy Zygmunta Molika, z niesamowitym przeświadczeniem, że doświadczyły czasu wyjątkowego, potrafiły pisać (niemal jedynie) Kobiety. Ich świadectwa od lat ogłaszam na stronie. Jednym z nich było to, które wyszło wprost z serca Mirabelle Wassef. Jej przemyślenia już publikowałam (9.08.2012) lecz wówczas, większą ich część zamieściłam nieprzetłumaczoną, w języku angielskim. Prezentuję tamtą część autorsko przełożoną, z niemałym zaangażowaniem. Melancholijny czas, tak niewiele dla bliskiej osoby można zrobić. 
  
RISE UP Femmes de la Beat Generation

M. W.: Niełatwa rzecz pisać o tym, co się wydarzało, kiedy pracowało się z człowiekiem tak wspaniałym jak Zygmunt Molik. To dlatego zawsze przerywałam, gdy tylko zaczynałam brać się za to.
Warsztatowe upominki-pamiątki
Podczas dwu warsztatów pracowałam głównie nad postacią Medei. Innymi tekstami były; Le Soulier de Satin, Paula Claudela oraz Wujaszek Wania, Antoniego Czechowa. Wykonaliśmy też pracę nad piosenkami; liryczną Barbary (1930-1997) - Dis, quand reviendras-tu?, dżezową - I’m a fool to want you, oraz pewną arabską.

Tamta praca z tekstem Medei; pozostawiła wewnątrz mnie niezatarty znak, dowód wewnętrznej osobowości. To praca nad postacią Medei pozwoliła mi dojrzeć całe to zapamiętanie, tę stężoną wściekłość, ten sztorm, które były wewnątrz mnie. Wsparł mnie bym przeszła poprzez te uczucia. Poszukiwałam; do Wnętrza Nieznanego, wraz z każdą akcją ciała, głosu, z każdym tekstem by pozwalać fantazjom unosić się ponad problemami, by mogły pofrunąć ponad rzeką trudów. Wskazując jak było to opętańczo roznamiętnione dał mi asekurację by mogło być prawdą.
Ponadto, gdy pracowałam nad rolą Soni, z Wujaszka Wani, miałam honor zagrać jej partię z jego udziałem. Nigdy nie zapomnę odczuć, których doświadczałam gdy grając ze mną ofiarowywał mi własną wrażliwość; poprzez organizm i jego dźwięczność. Być może zrobił tak dlatego bym, by móc odczuć prawdę, musiała dać prawdę, do której miałam dotrzeć. Przy okazji tej sceny mówił mi jak wiele mam do nauczenia się by role móc czynić szczerymi. By były, odtąd, wykonując robotę szukam prostoty, i życzliwości kobiety będącej mną. I nie udaję grając – skoro taką byłam. Tamta praca nie zakończyła się wraz z tym co usłyszałam od Zygmunta, rzetelnie próbuję dotrzeć tam, gdzie on chciał nas doprowadzić. 

Bywało, nie mógł przypomnieć sobie mojego imienia. Zatem nazywał mnie zagadkowymi i poetyckimi mianami. Nie zapamiętałam, lecz jak dla mnie, byłam z nimi, niczym iluzoryczna postać z jego duchowej mentalności. Wszakże nie wiem, zaledwie tak czułam. Nie, nie byłam zaniepokojona faktem, że wówczas nie mógł spamiętać mojego imienia. 

Co podarował, co pomieściłam w sobie:
Opowiedział o Indianinie, który wysyłał dźwiękową notkę gdzieś spośród lasu. Powiedział także; prawdopodobnie mógł dostrzec miejsce gdzie odgłos tej jego notki wybrzmiał. Dokładnie nie pamiętam lecz mogę poczuć; coś potężnego, nieodgadnionego, coś nadchodzącego wprost od tamtej, Zygmunta, opowieści. 

To co mówię o nim jest tym, co znalazłam w jego specyficznym sposobie patrzenia czy słuchania, w obu tych fundamentalnych sprawach: „exigence and bienveillance”. 
Wymagania stosowne do potrzeb, dobra wola i przychylność. To one prowadziły adepta-badacza by stał się lepszym niż mógł wcześniej, by mógł pójść dalej z refleksją: było możliwe do ziszczenia. Zygmunt nie znał mnie jako osoby, nie spotykaliśmy się poza pracą, lecz znał mnie dużo lepiej od innych, jako artystkę i jako kobietę artystę - w świecie.
Po pracy nie mogłam za wiele z nim rozmawiać, będąc wielce zmęczonym, musiał pozostać sam po całej tej pracy dla nas. Ja byłam zbyt spłoszona by rozmawiać, wiedząc, że rozmawiając z Mistrzem mogłabym mu przeszkadzać, nie chciałam. Gdy pytałam, każda odpowiedź była zarówno czymś prostym jak i bardzo precyzyjnym. Czasem nie mogłam zrozumieć, lecz kiedy indziej było to tak ewidentne, że wręcz zabawne. Był tak sympatycznym, tak wspaniałomyślnym i pełnym humoru człowiekiem, że praca z nim była tą wymarzoną ! Mogę wskazać; gdyby móc patrzeć, na jego sposób pracy ze studentami, byłoby się zadziwionym. On, poprzez koncentrację, mógł dosłyszeć właściwy lub błędny dźwięk, wyłapać ruch. Zamykając oczy widział wszystko. Wyczuwał co niewypowiedziane, co poszukiwało ujścia. Nauczył mnie czegoś dla mnie fundamentalnego; wyśpiewywać wolność i miłość ciałem, sercem i duszą.

Nie łatwe do opisania, jednak odtąd mój sposób przedostawania się do pieśni - zmienił się totalnie, po pracy z nim naprawdę to czuję. Mogę śpiewać i rozkoszować się tym, bo mając tak wiele tak prawdziwej miłości do dania mam prawo śpiewać. Ciało odczuwam jako pomocnika czującego, tworzącego właściwy dźwięk… bym mogła, penetrując dźwięki, robić to w poczuciu wolności.
 
Dochodząc do wniosków; wydarzyło się coś wyjątkowego: Pewnego razu śpiewając, w poszukiwaniu dźwięku i znaczenia mojej pieśni, bardzo skoncentrowałam się na jego oczach. On, jak to zazwyczaj robił, prowadząc mnie, bardzo skrupulatnie przyjrzał się; każdemu z palców, każdemu ruchowi ramienia, oka itd. …
Nieoczekiwanie poczułam coś niepowtarzalnego, trudnego do opisania, lecz jestem pewna, ty zrozumiesz (być może także inni odczuwali w ten sposób). Naprawdę widziałam promień światła pomiędzy dwójką osób, my nimi byliśmy. Odczułam śpiewanie w swej istocie – jako odpoczynek, swobodę o dużym znaczeniu. Było to wielkim psychicznym wysiłkiem lecz, w funkcjonowaniu swego artystycznego rzemiosła odczuwszy prawdę, poczułam się na swoim miejscu. Chcę tego za każdym razem gdy gram lub śpiewam. Winnam to swojej sztuce; tych chwil nieskalanie intensywnego czucia Wnętrza umożliwiającego wydanie, choć niecoś, z niego - aby móc dzielić się nim.
    Nigdy, ani wcześnie ani później, nie poczułam niczego podobnego jak w tamtym niepowtarzalnym czasie. Tak wielkie emocje ogromnie trudno odnaleźć, odkryć je - gdy już Go nie ma, gdy nie czuwa, nie poprowadzi !!!

Ostatnie zdania z przeszłości, czas przyszły 
Praca z nim była tak potężnym przeżyciem, że mogłam przyjąć jedynie te wcześniejsze dwa warsztaty. Odczuwając brak marzyłam o tym ostatnim, lecz wiedząc, że będzie ostatnim z tych, na którym mogłabym z nim pracować, nie potrafiłam. 
Dla mnie, stawienie temu czoła byłoby niewykonalne w tej sytuacji, 
nie potrafiłabym działać poprawnie w grupie. 
Inny powód to ten, że musiałam w pojedynkę stawić czoła temu etapowi, 
tym samym móc stanąć twarzą w twarz z wolnością, którą dał mi on sam.


Pisanie tych słów nie jest łatwe. Mam nadzieję, że niezbyt trudne do czytania, dla ciebie. Ufam, że nie czujesz się źle z tymi słowami, bo powinnaś wiedzieć, że to, co mi dał, jest wciąż Żywotnym Wnętrzem, we mnie I że toczę batalię by nie zapominać. Czasami chciałbym posłuchać co było powiedziane, by przypomnieć sobie, lecz mogę jedynie liczyć na życie podążające przepływami Wewnątrz mnie i mojej pracy.

x x x
Kolejne Panie, których wspomnienia polecam: 

23.06.2016  Margarete Biereye
8.12.2015  Mathilde Coste
11.10.2015 Teresa Mónica
1.06.2015  Agnieszka Kozłowska-Piasta
9.02.2014  Katarzyna Szczerbowska (+ komentarze) 
24.01.2013 Małgorzata Szczerbowska
27.02.2012 Angela Ottone
na koniec Joanna Kusz-Doerksen, ze wstępnymi tezami jej pracy magisterskiej polemizowałam: 6.12.2015 i 27.11.2015. 
Obszerny jej fragment opublikowano: Performier 11-12/2016
x x x 

Coraz częściej myślę; Opatrzność zesłała Teatr 13 Rzędów – Laboratorium głównie po to, by to Zygmunt Molik, gdy odnalazł sprzyjające miejsce we Wszechświecie, mógł znaleźć warunki do rozwijania swoich dociekań nad istnością głosu. Zarówno dla człowieka - jako niepowtarzalnej indywidualności, jak i dla zbiorowości, w których przychodzi mu działać i żyć, codziennością, wspomnieniami i zamierzeniami. Wiele na to wskazuje, choćby to, że Grotowski był w stanie pracować nad nowymi projektami teatralnymi niespełna 10 lat (premiera Apocalypsis 02.69.), a Głos i Ciało, ze stacyjką przy Acting Therapy, obszary badań było w stanie poszerzać przez pół wieku. I poszerza nadal – poprzez Sukcesora. Samo ‘granie’ nieszczególnie interesowało Z.M., reżyserowanie, zabezpieczanie czy weryfikowanie dowodów itp. jeszcze mniej, bo jego zainteresowania nie szły w tym kierunku, dość szybko znudziłby się tym i zmęczył. Choć, co prawda, w okresie ‘wczesnych spektakli’ chętnie wytryskiwał pomysłami przy kolejnych inscenizacjach Teatru, lecz rezygnował bez żalu, gdy skonstatował, że wszystko to nie zmierzałoby w oczekiwanym przez siebie kierunku. Opuścił zespół gdy już przetoczyły się zawirowania wokół Studium o Hamlecie. Wrócił z czystej wody lojalności, wobec cenionych reżysera i kolegów. Licząc przy tym, jak to on, w duszy jeno, na wiele kolejnych sposobności do rozwijania swoich badań nad identyfikacją głosów, nad zwielokrotnieniem możliwości dociekań empirycznych w zakresie znacznie już poszerzonym zasięgiem. Pragnął badać i rozwiązywać problemy; z oddechem - energią - tożsamością tak różnorodnych istot ludzkich z niedostępnego wcześniej Świata.

Wiele, mających mieć znaczenie, badań J. Grotowskiego spełzło niejako na niczym, być może i dlatego, że ‘przedstawiał’ to, co w praktyce nazwali i zrobili inni, a w szczególności Molik. [W uproszczeniu i w skrócie; swoje indywidualne praktyki aktorzy L. rozwijali w oparciu o elementy późniejszego ‘alfabetu Molika’, zaś Grotowskiego ‘sztuka jako wehikuł’ zasadzała się na Molika postrzeganiu głosu. Głos-wehikuł dla energii, tożsamość mająca źródło energetyczne we Wszechświecie. Tak, to Molik, poprzez maszynerię ciała, tę energię Wszechświata zdołał wynosić do ludzkiego głosu niczym windą, swoistą dźwignicą formatu… wehikułu. Tę windę, nieco wstydliwie i niezbyt chętnie, J.G., także adaptował dla kolejnych celów - jako windę ‘bardzo pierwotną’.].

To też z życiorysów zaczęto Molika, nieco wstydliwie, wycofywać rakiem. Okazał się być mało poręcznym odnośnikiem w biografiach. Historia o nim zamilkła, a i on zmilczał bez większego żalu. Tylko czasem, patrząc czy czytając co się nawyrabiało, jeno westchnął cicho.
   
Zatem był, także dla J. Grotowskiego, na tyle ważnym badaczem, że na koniec i J.G. jął badać tę właśnie ekscytującą … energię. Zamysł naturalnie udoskonalił, teoretycznie. Teraz energia przynależy już do performera - ‘tego który działa’. A w Workcenter z Pontadery, w powiązaniu z ‘archaicznymi strukturami wertykalnymi’, zwrócono się ku tradycyjnym… pieśniom kultywowanym przez ‘kultury starożytne’. Jeden z sukcesorów J.G. – Thomas Richards, do dziś bada, na wiele interesujących sposobów; starożytną Pieśń Apostoła Judy Tomasza (Hymn o Perle) opartą na tekście syryjskiego gnostyka.

Wszystkiego Najlepszego, Zygmuncie 
PS. Ze wszystkim stałeś się energią?
  Możesz ćwiczyć pieśni, z Grotem?     

wtorek, 21 marca 2017

La Voix et le Corps

Po pożarze, po kompleksowym remoncie, La Guillotine ruszyła ze świeżą energią.

24 Rue Robespierre, 93-100 Montreuil

To kolejne już zajęcia Jorge'a Parente'a w tej nowej Sali: 3-7.04.17, 13:00-18:00

„Głos i Ciało” to metoda impostacji głosu poprzez sprawne, mające udzielić głosowi wsparcia, ciało. Tak, by głos stał się integralną częścią ciała, aby to ciałem mówić, aby ciało śpiewało. 
By świadomie móc pokonywać wszelkie opory ciała przygotowanie głosu - poprzez fizyczność - staje się ważną częścią tej pracy.

    Czym jest impostacja w rozumieniu twórcy metody - Zygmunta Molika (1930-2010). 
Czego można spodziewać się pracując z Jego kontynuatorem, z sukcesorem – Jorge’m Parente’m. Przede wszystkim - nie ‘nauczania śpiewu’, także - nie ‘ustawiania głosu’. 
Bo celem jest odnajdywanie właściwego, dla każdego z osobna, sposobu oddychania oraz wybór rozwiązań na pobieranie i kumulowanie energii w konkretnej sytuacji, wg procedur efektywnie nią sterujących. Tylko wówczas możliwe będzie uzyskanie pożądanego brzmienia głosu. Tę energię, by stała się wewnętrzną energią ciała, pobiera się z Wszechświata, a bliżej nas, z Ziemi. Bo czyż nie wszystko jest, budującą indywidualny wszechświat, formą energii? Energię tę pobiera się całym organizmem, począwszy od stóp. Praca, w trybie założeń tej metody to, poza wszystkim, praca nad odblokowaniem wszystkiego tego, co utkwiło w podświadomości skutkując nieorganicznymi reakcjami ciała. Do tego, co nieuświadomione dociera się bez udziału ‘inteligencji’ a jedynie poprzez fizyczność ciała. Nie obmyśla się akcji, staje się nimi.

Szaty ze słów nie służą percepcji i absorbowaniu zasad tej metody, nie należy spodziewać się wyłącznie ‘werbalnego sterowania’. Tu zaleca się doświadczanie; poza werbalnie i poza intelektualnie. Zasady wstemplowują się, poprzez podświadomość organicznie, przy pomocy działań fizycznych.

Podstawowa różnica pomiędzy tą, a innymi technikami? Ta metoda daje szansę ustalenia tego, czego należy się oduczyć, nauczenie się będzie kolejnym etapem. Odpowiadając na pytania czego nie należy robić, w pewnym sensie, staje się metodą opartą na negacji. Zakłada też, że nikogo nie sposób ‘nauczać’, bo każdy musi zechcieć nauczyć się sam. Nadto nie proponuje idealnych modeli, których odwzorowywanie zagwarantuje uzyskanie rezultatów. W GiC wychodzi się z założenia, że w zakresie skutecznych technik, efektywnych na tyle by mogły służyć swobodnemu operowaniu głosem, poszukiwanie modeli uniwersalnych, idealnych, prowadzić może jedynie do niepowodzeń i urazów.

Głos i Ciało to spotkanie z samym sobą, to ponawiane próby przekraczania siebie znanego, mające służyć wielu procesom zmierzającym do rozpoznawania pożądanych reakcji organizmu. Zatem, w jakimś sensie, ta praca staje się terapią. Jeśli potraktuje się ją jako ‘otwartą’ wówczas, dla każdego, będzie procesem odmiennego rozpoznania, i odmiennej terapii poprzez fizyczność. Tym samym dla każdego będzie to już inna metoda. I tak być powinno. 
Dla prowadzącego sednem jest przewodzenie indywidualnym badaniom przy pracy z głosem tak, by stał się on ekspresją tożsamości.

Tak więc jedynym celem, jedyną ‘metodą’ przewodnika Głos i Ciało jest - dowiedzieć się jak - odnaleźć właściwą drogę do porozumienia, jakimi środkami posłużyć się by odkryć ścieżki ku prawdziwemu i szczeremu zbliżeniu się z adeptem. To jedyny sposób na uzyskanie rezultatów. 

Paradoksalnie, dla przewodnika GiC wiadome są jedynie dwie dewizy: 
- w trakcie pracy nie zaoferuje niczego takiego co mogłoby stać się metodą tego rodzaju, której, gdy używać niezmiennie, służyć może osiągnięciu zamierzonych rezultatów, 
- ćwiczenia Alfabetu są stosunkowo proste. Akrobatyka, sztuki walki czy inne ‘wynalazki’- przy pracy z głosem są, i będą bałamutnymi modami. Wiążąc się z wielką utratą energii raczej marnie przysłużą się głosowi (!?).

Bo też tej uzyskanej energii ciała należy używać oględnie, i oszczędnie 
by nie roztrwonić jej na bezużyteczne akcje.

wtorek, 24 stycznia 2017

Studium o Hamlecie. Deliberacje


Premiera odbyła się 17 marca 1964 roku. Od marca do kwietnia spektakl wystawiono jedynie 20-krotnie wyłącznie w siedzibie teatru. Wg raportów kasowych miał 630 widzów. Na koniec, 7-8.04 możliwość jego trwania miała zweryfikować 13-osobowa komisja ministerialna. Ta 21. prezentacja była pokazem zamkniętym przeznaczonym jedynie dla członków tej Komisji. Powołał ją Zespół do Spraw Teatru MKiS. Spektakl Studium o Hamlecie miał zdecydować o dalszych losach teatru w Opolu.

Zygmunt Molik był Hamletem. Po latach całe to zamieszanie wokół spektaklu relacjonował tak;  Hamlet był żydem, dwór królewski zaś przedstawiono z wyraźnymi aluzjami do aktualnych władz. To była czytelna interpretacja, w żaden sposób nie do obronienia przed cenzurą i władzami. Doszły do tego inne okoliczności i w efekcie przestaliśmy (spektakl) grać.

[...] przedstawienie było według samych artystów nie do końca udane. W zestawieniu z takimi pracami, jak Akropolis i Tragiczne dzieje doktora Fausta, które poprzedziły premierę Studium o Hamlecie, oraz Księciem Niezłomnym, który nastąpił po nim, spektakl według Szekspira i Wyspiańskiego wyglądał jak młodszy, nieudany brat, o którym w tym paśmie sukcesów Teatru Laboratorium 13 Rzędów wspomina się rzadko i niechętnie. 
Eugenio Barba; Ja sam kochałem ten spektakl, jak wuj kocha siostrzeńca, który urodził się martwy. 
Jerzy Grotowski niechętnie wracał do 'Studium', a gdy w ogóle je wspominał, powiedział o nim jako o "niepełnym kroku", który "nie spełnił się do końca". A jednocześnie zaznaczył, że było ono "przygotowaniem do pracy bardzo istotnej", do Apocalypsis cum Figuris. 
Zygmunt Molik; Pierwszy krok ku badaniom organizmu. Odłożyliśmy na bok wszelkie kompozycje. Do tej pory nasze spektakle opierały się na kompozycji. Tym razem zrobiliśmy pierwszy krok ku badaniom organizmu, pozostawiając z boku wszelką kompozycję. To był zwrot w naszej pracy. Hamlet był dla mnie bardzo trudnym przedstawieniem, niezwykle perwersyjnie, kontrowersyjnie przez Grotowskiego i Flaszena pomyślanym.
Ryszard Cieślak określił je jako "wielkie" i jako "istotny dla siebie pasaż".
Pozostali aktorzy podkreślali niemal zgodnie przełom, jaki dokonał się w nich samych i w ich pracy dzięki Studium o Hamlecie. 

Hamleci Laboratorium w 3 odsłonach
- Hamlet pierwszy – pierwotny scenariusz (w wersji aktorskiej Andrzeja Bielskiego)
- Hamlet drugi – finalny scenariusz (egzemplarz cenzury)
- Hamlet trzeci – przedstawienie w Teatrze Laboratorium 13 Rzędów, 1964


WANDA ŚWIĄTKOWSKA. HAMLECI JERZEGO GROTOWSKIEGO, Wrocław 2016
Książkę czyta się świetnie, chwilami jak najlepszy raport śledczy z dreszczykiem. Nie sposób przy niej zasnąć, pomimo rzetelnej drobiazgowości dziesiątek szczegółów. Niezwykłe.

Pomimo tego wnoszę indagacje.
1/ AKF Kręciołek, którego 8 min. rejestrację próby do „Hamleta” zaprezentowano na spotkaniu był faktycznie Akademickim, czy raczej Amatorskim Klubem Filmowym w Opolu? Pytam, bo przeprowadziłam małe śledztwo, którego wyniki opublikowałam 18, 20 i 21.09.2014 na blogu.

Spotkanie z autorką było niezwykle interesujące, wielka szkoda, że na tego rodzaju konwenty publiczność zbiera się niezbyt gromadnie. Tym bardziej, że na spotkaniach w IG, najczęściej, jest ciekawie, pogodnie i dowcipnie. W. Świątkowskiej, jako interlokutor, towarzyszył prof. D. Kosiński, który z właściwą sobie swadą niemal zdominował dyskusję. Temperatura rozmów znacznie wzrosła w drugiej części spotkania, gdy zaczęto rozważać powody, dla których spektakl wystawiano tak krótko, a później skutecznie pomijano w dyskursie o teatralnym dorobku Grota i aktorów. Najbardziej oczywista wydawała się niezwykła przenikliwość Bossa chroniącego, dożywotnio, istność teatru. Im bardziej tę tezę dopieszczano tym bardziej obawiać się mogłam, że na koniec gotowiśmy niemal całować świętą podłogę. Najbardziej nośne argumenty wspierające ten, bez mała, nabożny kierunek myślenia wiły się - to skromnie, jak ten cytat z Andrzeja Bielskiego;  „Grotowski miał wspaniałe oko do rzeczywistości” [wywiad z T. Błajet-Wilniewczyc w 95.] - to barokowo, nawiązując do diagnozy autorki książki; „ (…) Grotowski rozliczył się z tym, czego w tej rzeczywistości nie ma, czemu odebrano język. Ten spektakl jako jedyny w gronie swoich rówieśników zyskał dar prorokowania i rozprawiał się z przyszłością tego kraju i z tym, co dopiero miało nastąpić”. [W. Świątkowska, str. 161].

2/ Pytam zatem, mrużąc oczko; czy faktycznie w tamtym czasie oczytany, bywały w świecie intelektualista rzeczywiście potrzebował aż szczególnego oka, czy daru by orientować się ku jakiej przyszłości zmierzać może Kraj pierwszej połowy lat 60. XX wieku? 
W październiku 63., a być może z początkiem kolejnego roku, po kolejnej przymiarce, ad extremum, podjęto próby do realizacji Studium o Hamlecie. Działo się to w kraju, w którym realizowano II plan 5-letni, ten który prognozował poprawę… materialnego położenia obywateli. Zapowiedzi przełożyły się na ociupinę mniejszą zgrzebność życia, fakt, lecz wciąż były nieustające ‘niedobory’ i rytmicznie rosły ceny żywności. A to rozjuszało przewodnią siłę narodu. Zatem niebawem władza zafundowała obywatelom wrzaskliwą pokazówkę aresztując 400 osób oskarżonych o kradzież i fałszerstwa w tzw. aferze mięsnej. W listopadzie 63. ministrem spraw wewnętrznych został M. Moczar i jego ‘partyzanci’; niesławna formacja o nacjonalistycznych i populistycznych poglądach. Cenzura coraz gwałtowniej dławiła twórców, choćby M. Wańkowicza. W listopadzie 63., za działalność antypaństwową, skazano go na 3 lata więzienia (po procesie uwolniono). Represje i ograniczenia w nakładach na kulturę i naukę szczególnie dotkliwie odczuwała inteligencja. Gdy Studium o Hamlecie pojawiło się na afiszu otwarty protest do władz wystosowała grupa intelektualistów. Słynny List 34. został odczytany w Radiu Wolna Europa, przedrukowała go opiniotwórcza prasa światowa, a świat kultury i nauki słał listy poparcia. We wczesnych 60. stosunek władz komunistycznych do Żydów pozornie nie odbiegał od traktowania innych narodowości, lecz nie było tajemnicą, że zarówno bratnią KPZR, jak i Gomułkę wraz z moczarowcami, aż rączki świerzbią by wszystkie grzechy świata przerzucać na mitycznego Żyda. Co wysoce prawdopodobne, spora część rodaków własne rączki złożyłaby rychle do oklasków, na samą wieść o takiej możliwości.

Aktorzy Grotowskiego nie mieli zbyt wielu sposobności sprzyjających regenerowaniu energii czy wygaszaniu emocji. Do prób, spektakli, indywidualnych treningów szlifujących umiejętności, nagrań radiowych, niemal obowiązkowych rytualnych posiedzeń, choćby w kultowej Ratuszowej pośród wielbicieli teatru serwujących trunki i poczęstunki, zespołowi wiąż dokładano ‘szczytne’ obowiązki.
- W 61. Grotowski wpadł na pomysł, by organizować festyny teatralne w zakładach pracy i skupiskach młodzieżowych. Podczas takich festynów Teatr 13 Rzędów dawał przedstawienia, wcześniej poprzedzając je komentarzami – opowiadała E. Lubowiecka B. Zarembie z Tygodnika Powszechnego (33/04). - Nie występowaliście jako Teatr 13 Rzędów, ale jako Estrada Publicystyczna.  - Teatr musiał się zaangażować propagandowo, a spektakle Grotowskiego przecież dalekie były od jakiejkolwiek propagandy… Estrada Publicystyczna miała być przeciwwagą. Jeździliśmy ze spektaklami opracowanymi na podstawie stenogramów wystąpień Hitlera, Himmlera i Goeringa. Za plecami mieliśmy sceny z obozu w Auschwitz. To bez wątpienia najtrudniejszy okres w mym życiu. Dużo cierpienia w nim było.
- A. Kurczyna dookreślił, w zgodzie z którą z ‘metod Grotowskiego’ w jego teatrze aktor się nie liczył; To nie był teatr kreujący gwiazdy, ważne było przedstawienie, idea, całość. Ważna też była dyscyplina. Grotowski nie tolerował spóźnień na próby. Inspicjent ze stoperem stał przy wejściu i mierzył czas spóźnienia. Sam jestem posiadaczem listu, jaki Grotowski do mnie wystosował po 60-sekundowym spóźnieniu. Za naganne zachowanie, jak napisał, potrącone mi zostało 10 procent gaży.
- Aktorzy nauczyli się też pełnej gotowości; wspominał Ryszard Emmerling (w latach 60. pracownik katowickiej telewizji oraz członek AKF „Kręciołek”, współrealizator etiudy filmowej „01944”, której bohaterem był Z. Molik w roli Skazańca). Gdy przebywająca w Opolu delegacja amerykańskich rzeźbiarzy, usłyszawszy ode mnie o Teatrze 13 Rzędów, zapragnęła zobaczyć przedstawienie, to Grotowski błyskawicznie zebrał zespół, choć była godzina 23.00, i rozpoczął spektakl.

3/ Młodemu reżyserowi początkującego teatru dojrzewanie do pełnej inteligencji z rodzaju społecznej czy emocjonalnej, najistotniejszej, nieco czasu zajęło. Mając ją ledwie w powijakach od swoich aktorów, bez taryfy ulgowej, wymagał jedynie… tęgo wykształconej inteligencji kinetycznej. Szczęśliwie umysł miał przenikliwie błyskotliwy, świetnie ogarniający najbardziej abstrakcyjne kwestie, zatem, koniec końców, wyuczył się współpracy z całym konglomeratem osobowości, by nie działać na ludzi jak ta płachta na byka. Kto wie zresztą, czy wszystko to, co zadziało się wokół Studium o Hamlecie nie przyspieszyło tego procesu wydatnie. Tak czy siak, nim to nastąpiło, aby utrzymywać równowagę emocjonalną w 13 Rzędach bardzo potrzebował Molika – jako Homeostatu na ostrym dyżurze. Potrzebny mu bywał nie na żarty skoro ludzie wciąż odchodzili, jak choćby Z. Cynkutis, w czasie zaawansowanych prób do „Hamleta”.
- W archiwach zachowały się Wasze listy protestacyjne na urągające warunki w teatrze. Ryszard Cieślak pisze o garderobie pięć na trzy metry, w której codziennie w czasie spektaklu mieści się ośmiu aktorów, garderobiana, dwóch elektryków oraz rekwizyty do sztuk, afisze teatralne, ubrania prywatne i masa innych przedmiotów. Nie ma prysznica i ciepłej wody.
- Szczuł nas wzajemnie na siebie, bo wiedział, że może panować nad jednostkami. Traktował nas bezwolnie, wszystkich pozapisywał do partii czy ZMS-u. Bez pytania. To miało ratować teatr. - To zatem nie jest anegdota, że kiedy nad teatrem wisiała groźba likwidacji, powiedział w komitecie PZPR, że teatr to i owszem, można zlikwidować, ale nie prężnie działającą komórkę partyjną? - Tak, to prawda. [wywiad D. Wodeckiej z E. Lubowiecką, GW Opole I 2009]
Czy to bajka czy nie bajka… w Kalendarium Narzędziowni grotowski.net, w tym delikatnym temacie użyto słowa ‘autointerpretacja’. To po to by wspomóc interpretację sprzysiężonej machinacji, czy by wykpić ? - 19.06.1964; Dziennik „Trybuna Opolska” informuje na pierwszej stronie, że pięciu aktorów Teatru Laboratorium: Rena Mirecka, Andrzej Bielski, Ryszard Cieślak, Antoni Jahołkowski i Zygmunt Molik, wstąpiło w szeregi Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, stając się członkami Podstawowej Organizacji Partyjnej przy Domu Związków Twórczych w Opolu. Według późniejszej autointerpretacji miał to być zabieg zabezpieczający przed rozwiązaniem Teatru w myśl zasady, że zespół można rozwiązać, ale Podstawowej Organizacji Partyjnej już nie.


Studium o Hamlecie „na tekstach” Williama Szekspira i Stanisława Wyspiańskiego. 
Scenariusz i reżyseria: Zespół pod kierunkiem Jerzego Grotowskiego. 
Hamlet, czyli „co jest w Polsce – do myślenia”. 14 stycznia 2017, Wrocław  

Kwestia, która wielce rajcowała dyskutantów; czy reżyser, niczym heros z sercem na dłoni, wypieszczony przez lata scenariusz mógł przekazać aktorom, ot tak lekką ręką, i powiedzieć … to brulion, róbta co chceta 
Tak pięknie być nie mogło, nie wierzę w spontaniczną twórczość w tym awangardowym teatrze, w tym właśnie okresie. Uwierzę w poszukiwania monitorowanej organiczności. Autorka napisała; „Grotowski nie „inscenizował” tekstu, który skomponował, a traktował go niemal jak brudnopis. Nie przywiązywał się do całości i rezygnował z ustępów, które nie sprawdzały się scenicznie. Traktował więc pierwszą wersję scenariusza jako partyturę, która musiała przejść próbę sceny. Ważne było, jaki fragment dawał impuls aktorom i co poruszało ich wyobraźnię. Celem była próba spontanicznej twórczości w teatrze, stąd można powiedzieć, że tekst scenariusza powstawał na scenie, podczas prób i podlegał modyfikacjom, o których decydowali wszyscy. Spektakl stanowił efekt studyjnej metody pracy, w której brał udział cały zespół (zbiorowa reżyseria, kolektywna praca, ukierunkowanie na spontaniczność i samodzielne poszukiwania aktora, improwizacje)”. [str. 49].

4/ Wszystko to prawda… poboczna (?). Nie wierzę w czyn wielkoduszny czy w pojednawczy ukłon w stronę buntujących się aktorów. A już najmniej wierzę w finalny tekst scenariusza, o którym zadecydowali wszyscy. Nie wierzę, bo rozumiem co przekazał Molik zdankiem zacytowanym na 155 stronie; „Odłożyliśmy na bok wszelkie kompozycje. Do tej pory nasze spektakle opierały się na kompozycji. Tym razem, przy Hamlecie, zrobiliśmy pierwszy krok ku badaniom organizmu, pozostawiając z boku wszelką kompozycję”.
Wiele wskazuje na to, że to w trakcie prób do „Hamleta” wydarzyła się znana scenka z rozjuszonym Cynkutisem zamachującym się na reżysera krzesłem po wysłuchaniu morderczej serii słynnych „nie wierzę”. Odszedł z teatru, najwidoczniej już wówczas nie wystarczyło mu ‘tak, teraz ci wierzę’. Realizacja Studium o Hamlecie zdaje się być apogeum buzujących w zespole utarczek, bo niebawem odeszło kolejnych dwóch aktorów; Bielski na stałe, Molik na niemal dwa lata. Oczywiście, obaj mieli wiele istotniejszych, bo wcale nie banalnych życiowych powodów, by porzucić Laboratorium – 13 Rzędów. Atoli, czyż cały ten rollercoaster, rozhuśtany przez reżysera, w trakcie montażu scen konstruujących spektakl - z Życia aktora-instrumentu do badań… (Studium jest wszak dookreśleniem dociekań w metodzie badawczej) … nie ułatwił im, wydatnie, podjęcia decyzji o ‘wyjściu z teatru’? Zatem, scenariusz Grotowskiego był partyturą, lecz nie tą, która ‘miała przejść próbę sceny’. Miała przejść próbę spotkań z Nieznanym i próbę Życia każdego z aktorów.

- Aktorzy, dzieci wojny, nieraz tytłali się boleśnie w traumach zmagając się z nimi na sali w pozaintelektualnych (!) fizycznych improwizacjach. Odbywały się na bazie ćwiczeń, z których część (po złych doświadczeniach z puszczonych na żywioł Uli z 75.) Molik sukcesywnie modyfikował by na koniec skodyfikować w postaci „Alfabetu ciała” z końcem dekady. - Reżyser zaś – jako tzw. zewnętrzne oko, by móc skomponować sceny, zachłannie wypatrywał – przejrzystości i prawdziwości tych fizycznych konfiguracji wynikających z ich mityngów z niewiadomym, nieokreślonym, z tym co najgłębiej wryło się w pamięć ciała. Obserwował i cierpko dociskał, korygował i kasował bez wahania. Godziny ćwiczeń, ze świadomością że jest się obserwowanym w wyczekującym milczeniu. Zatem wyobraźnia aktorów nic tam miała do rzeczy, w Laboratorium, w tamtym czasie już nie pracowano poprzez ‘wyobraźnię’ lecz poprzez pamięć ciała. Na „spontaniczność” też tam miejsca nie było bo liczyły się badania, poszukiwania, via fizyczne wariacje na bazie ćwiczonych wówczas układów, mogących ukierunkować procesy służące odnalezieniu organicznego Życia. Życia na tyle ważkiego by reżyser mógł w nie ‘uwierzyć’. Tak właśnie mógł pracować ‘zespół pod kierunkiem’, ‘pozostawiając wszelką kompozycję’. Wszystko tam miało wynikać, niemal w prostej linii, od spotkań z Nieznanym w sobie. 
Nieznanym - mogącym być przyjacielem, mogącym być wrogiem. Plecy Cynkutisa miały „płakać”. Którą z postaci miał być Cynkutis, w której scenie i dlaczego miał skulony płakać? Dlaczego J.G. zależało by płacz wyrażono ‘barkami’? Czy ta akcja przetrwała, czy ta Postać utrzymała się w spektaklu? Czy i kto, w jakiej strukturze czy kształcie, ją przejął?

To przy realizacji Hamleta, niewykluczone przecie, Grotowski, po raz pierwszy, postanowił przetestować wszelkie wcześniejsze doświadczenia i fizyczne praktyki Zespołu by zbudować przedstawienie oparte, kompletnie, na już zdobytych przez zespół umiejętnościach. Ergo, spektakl powstawał z zaakceptowanych przez reżysera scen z Życia. Do utrwalania wskazywał te, które będą służyły całości fizyczną organicznością pobieraną, wyłącznie, z organicznie żywego Życia. Tak więc na ile aktorzy zdecydowali o finalnym kształcie ‘Hamleta’?. Na tak pomyślany sposób tworzenia inscenizacji, poprzez montowanie układu scen powstałych na bazie odnalezionego Życia, mieć mogli jedynie wpływ. Decydował ogląd ich poczynań z punktu widzenia reżysera - uważnego i wnikliwego łowcy tkwiącej w nich fizycznej postaci Nieznanego. Jedynie fizycznej postaci bo ich „głowa”, rozumiana jako inteligencja czy część duchowości, nie absorbowała reżysera w trakcie prób do spektaklu. Ważne było co wyrazi, i na ile prawdziwie, ciało fizyczne wystawione na klarowny i zrozumiały ogląd publiczny. Dlatego ważne było by ich Życia wciąż były żyjące, wciąż wypływające z dogłębnych doświadczeń. Martwy trening, martwe Życie odtwarzane ‘mechanicznie’, zupełnie nie interesowały Grota. Część aktorów długo mogła tego nie rozumieć, do części nigdy to nie dotarło? Stad te cykliczne trzęsienia ziemi?

5/ Elementy tej układanki monitorował, obmyślając i badając jej składowe sukcesywnie, Molik, gdy zaczął budować swoje szczególne podejście do głosu jako tożsamości otwieranej poprzez fizyczność członków 13 Rzędów. Tekst? dla niego zawsze był tylko tekstem, nie oczekiwał od niego zbyt wiele. Ważne było co można wnieść do tekstu, by móc umieścić w nim całe swoje życie, swoje Ja, tak, by tekst mógł stać się żywym. Oczywiście, absolutnie koniecznym było by tekst rozumieć na tyle, by mógł być klarownym. Lecz tekst pozbawiony Życia zawsze znaczył dla niego tyle co nic. Fakt, tekst bywa istotnym, ale bywa i nieistotny. By móc stać się relatywnie ważnym należy odnieść go do kontekstu. Dość, że wprzódy trzeba odnaleźć Życie, by to w Życie móc tekst wpleść, lub, niejako nałożyć go na nie. Czasem Życie i tekst świetnie pasują do siebie, lecz zdarza się i tak, że pozornie, są dalekie od siebie. Niemniej jednak po pewnym czasie tekst z Życiem zgrają się, jeśli odnaleźć dość energii by ‘powalczyć’, o Życie które łatwo umyka. Częstokroć wystarczy ponownie wejść w swoją partyturę by przetrwać fiasko Życia z tekstem. Molik nie wyobrażał sobie prezentacji tekstu, który nie przeszedł poprzez Życie, przez próbę Życia.

6/ Tu świetnie pasuje kolejny cytat z A. Bielskiego (95.): „Staraliśmy się być bardzo skromni, a brzmi to tak, jakbyśmy w tamtym czasie w Opolu byli tak natchnieni, że od razu wiedzieliśmy co robić i jak to robić”. Takimi byli. Zbyt szczupli (bo często gęsto do garnka nie było co włożyć), trochę nieśmiali, niemal cnotliwie moralni, wprawni do pioruńskich wyrzeczeń, lojalni mimo ‘srogości’ Bossa. Jako zespół twardzi jak stal (czyż nie przetrwali wdrażania do ‘eliminowania głowy’ w trakcie akcji? J). Chciałabym abyśmy i takimi umieli ujrzeć tychże młodych ludzi Tygla, jakim było Laboratorium lat 60. w Opolu.

NA MARGINESIE. Za czasów W. Gomułki (czeladnika ślusarskiego będącego I sekretarzem KC PZPR), wg ZUS, przeciętna płaca wynosiła 1,8 tysiąca (pensja gwarantowana 850 zł, średnia emerytura 1000 zł). 1 dolar kosztował 70-90 zł, kilogram cukru 10,5 zł, wino marki "wino" 23 zł, garnitur około 1000 zł, a czarno-biały telewizor typu Neptun, zdaje się, złotych 7 tysięcy… Od marca 63. pensja Molika w teatrze wzrosła, do 2.900 zł (czy było tak, jak wynika z zachowanej umowy?). Lecz gdy przeniósł się do krakowskich Rozmaitości od razu zyskał lepsze finansowe warunki. Już w marcu 65. ZM knuł niecnie z dyrektorką i kierowniczką artystyczną Haliną Gryglaszewską, która zaoferowała 3.300 zł za gotowość do pracy w sezonie 65/66. Tak więc jeszcze przed wakacjami czmychnął, z niedawno poślubioną żoną. Do rodzinnego Krakowa. Zamieszkał nie tylko z wygodami, o jakich mógł pomarzyć we Wrocławiu, lecz i w przeogromnym spokoju u spolegliwego, jako on sam, Taty Mikołaja. Wymknął się, prawdopodobnie, tuż po prezentacji Akropolis w Kłodzku (18.06.65). W Krakowie, w Rozmaitościach, bawił się pysznie mogąc śpiewać, tańczyć, stepować i przyglądać się, choćby malowniczym małopolskim okolicom gdy wyruszali z teatrem w objazd. Mógł nacieszyć się krótką swobodą jakiej, ani wcześniej ani później, w osiemdziesięcioletnim żywocie, nie doświadczył. Lecz powrócił, dawszy drapaka z Krakowa w trakcie sezonu, w marcu 67. Dał się ponownie zanęcić Bossowi (żeby nie było; zawsze niezwykle go cenił i podziwiał, do końca dni swoich). Nęciło „Akropolis” w wersji V., które stać się miało… ‘jedynie słusznym produktem eksportowym’. Zyskał wówczas ekscytującą perspektywę czułego przyglądania się problemom, z głosem i tożsamością, ludzi niemal całego świata. 

Zdjęcia: Tobiasz Papuczys 
Kalendarium utarczek Laboratorium z administracją PRL - 1964  http://www.grotowski.net/narzedziownia/kalendaria/jerzy-grotowski  

piątek, 25 listopada 2016

J. Parente gościem Olimpiady Teatralnej Wrocław 2016. GiC 7-11.11.16

Późny wieczór w apartamencie przy Rynku. Sobota 9.11.16 

To była jak erupcja radości życia w czystej postaci. Tak działa satysfakcja poprzez oczarowanie skutkami działań? Właśnie to skłaniało do odważnie artykułowanej ciekawości immanentnych procesów pozostawiających tak namacalne skutki? 
Tylko nie pamiętam, czy faktycznie na wcześniejszych warsztatach GiC nigdy nie padło tak wiele pytań, nie tylko w trakcie pracy. A czy kiedykolwiek wcześniej padły tak obficie uargumentowane, wyczerpujące wątpliwości, odpowiedzi udzielane nawet w trakcie pieszych powrotów do miejsc przelotnej bytności w naszym WRO? Po co, z jakiego powodu ta litera ma być urzeczywistniana tak właśnie? Bo czyż ten sposób, który ja proponuję, nie byłby właściwszy, bardziej pomocny? Odpowiedź na propozycje ‘usprawnienia’ chociażby ćwiczenia nr 9. była jednoznaczna - to nie taniec. Tu ważne jest odnalezienie balansu ciała niezbędnego choćby w trakcie śpiewu. Zatem, poruszając się w poprzek przestrzeni ćwiczenie ugruntowuj w ciele maszerując dynamicznie. Zatrzymując się - równowagę utrzymuj na jednej nodze. Drugą zaś pozostaw luźno zgiętą w kolanie pod kątem 90 stopni. Zrób to nie tylko zdecydowanie, użyj więcej energii. Bowiem tę pozycję musisz utrzymać dłużej tak, by nie poruszać się jak cyborg. Oczywiście, i tu możliwe są indywidualne przekształcenia; pokazuję wam oto przykłady. Bo równowaga to przemienne skłanianie się ku różnym możliwościom. Właściwy balans ciałem wspomaga integrację sensoryczną, a w efekcie i zmagania z problemami emocjonalnymi. Zresztą tam, czucie mięśni i stawów oraz wszystkie doświadczane wrażenia zmysłowe płynące przecie nie tylko z ciała, bowiem równocześnie z kontaktu z partnerem (rzeczywistym lub wyimaginowanym) czy z przestrzenią-partnerem, wspomogą celowe wykorzystywanie działań zawartych w Alfabecie Ciała.
A zatem mieliśmy … szturm… iście platońskich idei rozpatrujących życia wewnętrzne wobec mnie-wierzchniego.

Myślisz ‘coś zaimprowizować’? Porzuć ten rodzaj myślenia, porzuć myślenie. Nie można czegoś zaimprowizować. Zatem nie myśl tylko staraj się zapamiętywać poprzez fizyczność; twoje cielesne improwizacje mają posłużyć jedynie odnalezieniu indywidualnego Życia. Badając działanie ćwiczenia poszukuj, a odkryjesz odpowiedzi poprzez fizyczność. To doświadczenie zintegruje cię z ciałem.
W trakcie stażu do utrzymania ciała w stanie nieodzownego balansu organizm przysposobi się na wiele sposobów. Temu celowi posłuży i ta podróż, mogąca zanurzyć was w głębi siebie przy pomocy ćwiczenia. [W Alfabecie Ciała nagranym przez Jorge Parente w marcu 2013 oznaczone jest nr 24.] Tutaj, twój nieznany Partner oczekiwał cię będzie na kawałku przestrzeni pomiędzy stopami. Odnajdując Go dowiesz się co ci może przekazać, czego spróbuje nauczyć cię o twoim ciele i podświadomości. Czy przyniesie ci radość czy lęk, a może spokój? W tym doświadczeniu zanurz się bez oczekiwań, w skupieniu. Nie myśl o ograniczeniach, wdrukowane stereotypy pozostaw poza sobą.

Zaczynajmy zatem. Utrzymując ciało na palcach stóp ramiona powoli rozwieraj w górę, do momentu gdy całkowicie otworzysz klatkę piersiową. Akcję wykonuj płynnie i powoli - zwracając uwagę na pracę barków. Zrelaksuj się w tej pozycji. Po tej chwili opuszczanymi ramionami, z powoli kierowanymi ku sobie wyprostowanymi dłońmi, czujnie, zmierzaj ku przestrzeni pomiędzy stopami, wciąż podpartymi jedynie na palcach. Rozwierające się na zewnątrz kolana otworzą im drogę. Teraz dotknij Partnera, tego którego tam spotkasz. Później odskocz energetycznie, by móc zastygnąć w półprzysiadzie, wciąż wspartym jedynie na palcach stóp. Pozycję; z wpół ugiętymi ramionami odwiedzionymi na boki, z dłońmi rozwartymi w górę  na kształt wachlarza - utrzymaj. To twój czas; próbuj dociec czy- i co powiedziały ci fizyczność oraz jaźń. Powtarzaj ćwiczenie bez pośpiechu, obserwuj reakcje. Uwagi końcowe: w pierwszej fazie ćwiczenia ważne są płynność, koordynacja ruchów i wyczucie czasu. To nie może być jak stretching. Nie naprężajcie mięśni bo wszystko powinno być płynne, niemal taneczne.  Pamiętajcie by otwierając klatkę piersiową patrzeć wprost przed siebie. Badajcie ponownie. Bon voyage.

Jorge jest niebywały; łacno to stwierdzić już na pierwszy rzut oka. Zaokrętowany niegdyś na, przenigdy oczekiwane, zdradliwie migocące lustra Molikowych rwących wód, po wielokroć mamiące mirażami, z całą tą umykającą materią obchodzi się błyskotliwie.
   
1. Rotacje barków. Przyswajanie ćwiczenia

     >    Baroyan Davit
- Wrocław. Aktor, muzyk, dziennikarz. Teatr ZAR. Ormianin. W Polsce od 22 lat.
     >   Baszton Krzysztof
- Wrocław. Specjalista d.s. prezentacji multimedialnych 
     >    Cukurs Arturs
- Łotwa. Muzyk. Absolwent Akademii Muzycznej w Rydze
     >    Fressola Anna  
- Włochy. Absolwentka: IUAV University Venice, Dep. Culture del progetto. Visual Arts and Theatre Studies. Aktorka Regula Contra Regulam Teatro R.A. Iaiza
     >   Gonzales de Springer Julieta
- Wrocław. Śpiewaczka - sopran. [Muzyka dawna, współczesna, tradycyjna i klasyczna z rejonów iberoamerykańskich]. Urodzona w Meksyku. Studia Wokalne w Konserwatorium Narodowym w Meksyku kontynuowała w krakowskiej Akademii Muzycznej oraz w Centrum Muzyki Dawnej w Genewie (śpiew barokowy, muzyka średniowieczna)    
     >    Karmowska Marta 
- Wrocław. Aktorka. Dyplom PWST Kraków Filia Wrocław. Fundacja Teatr-Nie-Taki 
     >    Koza Magdalena
- Wrocław. Aktorka i tancerka. Absolwentka AWF w Krakowie i szkół baletowych. Dyplom instruktora tańca współczesnego uzyskała w Narodowym Centrum Kultury w Krakowie. Zatrudnia ją m.in. Scena Tańca Teatru Muzycznego Capitol. Współzałożycielka Wrocławskiego Festiwalu Ruchu „Cyrkulacje” oraz Fundacji Teatr-Nie-Taki. Współpracowała z wieloma scenami baletowymi oraz ze Studio Matejka
   >     Krawczyk Ilona Maria
- Dolnoślązaczka. Aktorka i piosenkarka. Ukończyła podyplomowe MA in Acting Mancherster MU przy Teatrze Pieśń Kozła. Doktorantka na University of Huddersfield.                                
   >     Itkonen Vilya Maria
- Finlandia. Reżyserka teatralna. Sztuka mimu i teatr fizyczny. Magister sztuki: Universidad de Joensuu, Finlandia wschodnia/ Karelia oraz Escuela de mimo teatro - Roberto Escobar e Igon Lerchundi, Buenos Aires 
   >     De Felice Giulia
- Włochy. Na Uniwersytecie we Wrocławiu studiuje Communication Management (Wydz. Dziennikarstwa). Wcześniej studiowała w Turynie; Muzykoterapię i „Muzykę” 
    >   Feier Agnieszka
- Polska. Filolog polski ze specjalnością teatrologiczną. Uniwersytety; Wrocławski oraz Dorpacki w Tartu/ Estonia
   >     Nie Marije
- Holandia/ Amsterdam. Aktorka, muzyk, stepująca perkusistka tańca. Jeden z jej niezwykłych projektów: muzyk-performer i producent w Radio Kootvijk Live. Absolwentka Amsterdamse Hogeschool van de Kunsten  – Theaterschool

       Dwójka kolejnych uczestników zdaje się chronić dane w sieci, szanuję to;
  >     Sahuc Marie - Francja, 27 lat
   >    Seo Donghyun - Korea, 22 lata
    >      Siek Anna
- Polska. Muzyk – gitara. Aktorka – Teatr Sztuka na Wynos w Krakowie. Arteterapeutka z pasją upowszechniająca kulturę wśród najmłodszych. Wykształcona wszechstronnie; Akademia Muzyczna Gdańsk – gitara klasyczna, Conservatorio di Santa Cecilia Rzym – dyrygentura, Gdański Uniwersytet Medyczny – arteterapia, Ials Roma - Centro do dansa musica e teatro. Moskiewska Narodowa Szkoła Teatralna STD – aktorstwo. Ma zaledwie dwadzieścia kilka lat.

Po pierwszym dniu zajęć Zoe i Jorge odwiedzili miejsce spoczynku Mistrza

sobota, 12 listopada 2016

Teatr Źródeł 1980. Wiosną czy Latem?

Jan Krzysztof Fiołek (1957-2008). W latach 1979-1983 zatrudniony w Teatrze Laboratorium jako fotograf. Wystawa zdjęć z okresu '79-'81 dostępna w ramach OT'16 - Rynek 25, do jutra. Wspomnienie zamieścił Bogusław Serafin, dziennikarz, 7 IX 2008. 

Ponownie sięgam, być może, do pradziejów. Wszakże te trzydzieści parę lat wstecz to dla wielu, zazwyczaj, praczasy. Rozmawiamy 7.11.16, po pierwszym dniu zajęć, z grupką adeptów Głos i Ciało. Patrzą lekko nieprzytomnie; Zygmunt Molik, Teatr Laboratorium, doprawdy?... to wspaniałe...
Tedy piszę, a nóż, właśnie dziś, mnie akurat, uda się uświadomić, komukolwiek z całej tej artystycznie uzdolnionej braci, istnienie owych bojowników tamtej wrocławskiej awangardy. Dziesiątki tysięcy publikacji, będąca w toku Olimpiada Teatralna 2016 - to wciąż za mało? Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa. 

[Lekko wymięta bo używana, torba; w takiej goście Olimpiady otrzymywali obfite materiały informacyjne. W tym Księgę ze zdjęciami Jana K. Fiołka - dokumentującymi okres poszukiwań Teatru Źródeł].

Drzewo Ludzi - to ostatnie zrealizowane parateatralne przedsięwzięcie ówczesnej ekipy Laboratorium. Projekt realizowano od pierwszej dekady stycznia 1979. Urzeczywistniany był także w trakcie zagranicznych występów zespołu; we Włoszech, Wielkiej Brytanii czy Francji. Ogłoszenie stanu wojennego przerwało działania kolektywu Teatru Źródeł pracującego wówczas w Brzezince.

Wiosną 1980 w tym dziele-rzece, którym, bywało, kierował i Z.M., wzięła udział - Maria Panoutsou. Kilka nostalgicznych zdjęć ze zdarzenia przekazała mi mejlem. Okraszone garścią informacji na temat Projektu opublikowałam 19 kwietnia 2015. Do wglądu:  https://ewamolik-zygmunt.blogspot.com/2015/04/tree-of-people-maria-panoutsou.html 

Prawdopodobnie, w tym samym okresie (pomiędzy 17 IV - 12 V 1980) w dwutygodniowym projekcie Teatru Źródeł, także we Wrocławiu, z Molikiem, który wywarł na niego kolosalny wpływ, pracował - Jarosław Bielski, wówczas student PWST w Krakowie. Później aktor, reżyser i pedagog od lat prężnie działający w Madrycie. On sam zapamiętał zajęcia w letnim anturażu. Najpierw w sali Teatru, później gdzieś w budynku otoczonym parkiem. Nic podobnego nie sposób mi potwierdzić. Próbowałam dopasować fakty z roku wcześniejszego; w okresie letnim Laboratorium pracowało w różnych miejscach we Włoszech i Francji. Rok późniejszy? także nie, bo choć odbyła się seria staży dla 100 międzynarodowych adeptów miały one miejsce również w maju. Nadto w trakcie lata, które tkwi w pamięci Jarka B., Molik pracował w Berlinie. Zatem jednak pozostańmy przy wiośnie 1980-go, choć tego roku wyjątkowo nie przypominała lata. Ten właśnie rok poświadczają i inne szczegóły, które zachował w pamięci Bielski. "Spotkania i omówienia pracy z Flaszenem i Zygmuntem poza salą, w innym pokoju oraz próby zmontowania nowej grupy do nowego projektu teatralnego". Tak było, bo finalnie narodził się Thanatos polski. Inkantacje, którego premierę zorganizowano w styczniu '81 w Olsztyńskiej sali Pantomimy dla Głuchych. 
W związku ze zbyt rzadkimi pobytami Grota w Polsce władze domagały się stałego przedstawiciela na miejscu. Tak więc 31 sierpnia 1980 to Ludwik F. zaczął pełnić funkcję kierownika artystycznego - zastępcy dyrektora  Teatru Laboratorium. Choć w maju '80, gdy odbywało się pierwsze i największe Seminarium Teatru Źródeł (Wrocław, Brzezinka i Ostrowina) z udziałem grupki gości z Meksyku, Indii i Haiti - Grotowski w nim uczestniczył.

   "Dzięki parateatrowi odkrywaliśmy nieznaną nam siłę, w którą wcześniej nigdy nie wierzyliśmy. Wielu uczestników działań parateatralnych we Włoszech wywodziło się z grup teatralnych, z obszarów, które Barba nazwał Trzecim Teatrem. Co łączyło te obszary? Odkrycie ciała, grupa jako mikrospołeczność, teatr grupowy, robienie teatru w pierwszej osobie, teatru, w którym można wierzyć we własne marzenia, opowiadać intymne obrazy własnej historii. Dzięki teatrowi pojawiała się sprawa etyki, poszukiwanie obszaru, który trzeba było nazwać ex novo, choćby zapożyczając terminy z języka socjologii, pomiędzy konwencjonalnym ujęciem terminów profesjonalny i amatorski, poza regułami rynku; stawką była wolność wypowiedzi uprawniona dzięki rygorystycznej dyscyplinie czynienia": Renata M. Molinari - Dziennik Teatru Źródeł. Polska 1980.

Prawdopodobnie klucz jest w tym, aby być w historii i w  t e r a z. Jednocześnie. W historii realnej, a więc - nie tej historyków czy dziennikarzy; w tym, co faktycznie dzieje się między ludźmi. J. Grotowski: O praktykowaniu romantyzmu, 1980. Tę myśl zacytowano na str. 97 - Wędrowania za... J. Grotowski na fotografiach Jana K. Fiołka

Replica Teatro J. Bielskiego-Mazurkiewicza i Socorro Anandon w Madrycie - 9 sierpnia 2015. 
 https://ewamolik-zygmunt.blogspot.com/2015/08/madryt-w-2007-3008-1609.html 

środa, 19 października 2016

Kultura czynna. Ku Teatrowi Źródeł



To tam, zdać się może, pośród sielskich okolic, ku południu od owego historycznego Saintes, rozwiewały się marzenia Grota o celowości kontynuowania tego etapu badań po-teatralnych. Jak też Molika, także i on tego lata nabywał pewności by trzymać się jeno pewnych kwestii. Wciąż i nadal robiąc swoje, nabywszy doświadczeń, pozostawał odpornym na krótkotrwałe pędy i trendy.

Gdy w styczniu 1975 wrocławski Instytut Laboratorium powołał do życia ogólnie dostępne Laboratorium Acting Therapy w środowisku aktorskim zawrzało z ekscytacji, pomimo że z nazwy Teatru zniknęły słowa i aktor i teatr. [w latach 1970 - 1974 teatr Grotowskiego legitymował się formalną nazwą Instytut Aktora - Teatr Laboratorium].
Niebawem, bo już w lecie '75, Wrocław gościł Uniwersytet Poszukiwań Teatru Narodów. Przybyły tłumy; ponad 5.000 uczestników z 23 krajów. Działania UPTN kontynuowano jesienią - w ramach Biennale w Wenecji [Sezon Teatru Narodów 1975].

Zespół Laboratorium, jego Wrocław, otwierał się na świat coraz szerzej. Niełatwo było.
W lutym kolejnego roku zainaugurowano serię dwudniowych spotkań praktycznych z cyklu Otwarcia - miasto Wrocław. Pierwsze Otwarcia odbyły się pod kierunkiem S. Ścierskiego, kolejne, w marcu, poprowadził R. Cieślak. W kwietniu liderem był Z. Cynkutis.

Z majem 1976 Zespół przeniósł się do Nowej Akwitanii, dep. Charente-Maritime, na tereny będące swego czasu częścią Galii Imperium Rzymskiego. Pośród lasków, pól i winorośli przy kompleksie opactwa benedyktyńskiego, będącego na szlaku pielgrzymkowym św. Jakuba do Santiago de Compostela, znajdują się zabudowania pałacu La Tenaille oraz romański kościółek przy pałacu. To maleńka miejscowość w gminie Saint-Sigismond-de-Clermont. Właśnie tam odbył się drugi zagraniczny cykl staży w ramach Acting Therapy.
[Pierwszy miał miejsce w ramach Biennale w Wenecji - X/ XI 1975]. Przy tym przez, zaiste, długie lata owocującym projekcie - z Zygmuntem Molikiem współpracowali wówczas; Rena Mirecka i Antoni Jahołkowski.[1-3 V,  4-15 V (97 + 48 osób),  15-17 VII i  17-22 VII (112 + 46 osób)]. Liczne projekty Instytutu Stażowego Grotowski '76 we Francji zakończyły się z końcem lipca.
Tak jak wszyscy wówczas, by dostać paszport, Molik musiał wziąć urlop. Wedle akt paszportowych, zachowanych w IPN, dokumenty składał na okres 15 IV/ 1 V - 15 VIII 1976. W rubryce 'pobyty zagraniczne' wymienił: Szwecję, Grecję, Włochy, Francję i USA.

Nie mógł być z Zespołem całe te trzy miesiące w Akwitanii; zajmował się przecież Laboratorium Acting Therapy także w kraju. Po nawiązaniu współpracy ze SPATiF krążył pomiędzy Polską a Francją. Tak więc już 5 maja był w olsztyńskim Teatrze im. St. Jaracza gdzie odbywał spotkania organizacyjne, oraz, ...naście godzin pracował z 12-osobową grupą. Wrócił do Wrocławia gdzie pół doby przepracował z jednym tylko aktorem. W czerwcu i lipcu również pracował we Wrocławiu [28-29 VI, 5-6 VII - 14 konsultacji 3-4 godzinnych z udziałem 25-40 - osób i 2 staże dwudniowe po 8 godz. dziennie w grupach po 14 - osób]. Wrócił do La Tenaille by po zakończeniu prac w Akwitanii bezzwłocznie powrócić do Wrocławia [3-14 VIII - trwały zajęcia dla grupy stażystów amerykańskich w ramach współpracy z Fundacją Kościuszkowską  (Letnia Szkoła Kultury i Języka Polskiego dla Cudzoziemców) - 2 staże AcTh (17 + 21 osób)]. 

Jak wiadomo, zafascynowani dokonaniami Molika Francuzi; Pierre Rebotier i Jean Sejoud ze sprzętem filmowym przyjechali do Wrocławia niebawem, w drugiej połowie listopada. Zarejestrowali jego sposoby pracy z głosem i ciałem. Uwieczniono także treningi R. Mireckiej, St. Ścierskiego i A. Jahołkowskiego. Powstał 58' min. reportaż filmowy zatytułowany "Acting Therapy. Cinopsis" będący, przez dziesięciolecia, kultowym źródłem wiedzy dla poszukujących alternatywnych sposobów pracy w grupach teatralnych. We Wrocławiu pozostawiono wówczas, szczęśliwie, obszerne materiały wyjściowe do filmowego reportażu, także dźwiękowe. Są już w dużej części zdigitalizowane, są dostępne. Można je znaleźć w grotowski.net oraz na nina.gov. Do tej garstki wiadomości chciałabym dorzucić informacje o realizatorach, czy owym "Cinopsis". (Jednoznacznej rangi tego słowa nie rozróżniam w żadnym języku. Jednorazowy producent? Z artystycznym zamysłem dookreślony tym sposobem konspekt czy streszczenie? Głos w dyskusji - jako filmowa synteza rejestrowanych działań). O obu panach też niczego nie wiem, przykro mi. Przeszukałam sieć na wszystkie znane mi sposoby; raczej, same tzw. krzaki nastawione na umieszczanie ciasteczek na stronach. Czyli nic. Kim byli, kim są; nie istnieli poza tym filmem?  

Niełatwo było.  Gdy w lutym odbywały się Otwarcia-miasto Wrocław Sejm przyjął poprawki do Konstytucji PRL; wprowadzono zapis o przewodniej roli w Państwie PZPR i jego sojuszu z ZSRR. Gdy Laboratorium pracowało w Akwitanii kardynał St. Wyszyński, zwany Prymasem Tysiąclecia, uznał Apocalypsis cum figuris za jedno z dzieł demoralizujących naród i niszczących jego kręgosłup na równi z pijaństwem (8 V 1976 - krakowska Skałka, uroczystości ku czci św. Stanisława). W czerwcu, na skutek radykalnych podwyżek cen żywności, przez kraj przetoczyły się protesty. W Radomiu i Ursusie zostały drastycznie spacyfikowane. W listopadzie, gdy trwały zdjęcia do Acting Therapy, na ekranach pojawił się film M. Piwowskiego "Przepraszam, czy tu biją?". W 1976 średnia pensja w Polsce wynosiła 4.281, cóż z tego skoro w połowie sierpnia '76 rozpoczął się  'kartkowy' okres zakupów, sklepowe półki wymiatało.

No cóż pozostawało; powrót do źródeł by uzyskać poczucie związku ze światem? Droga ku Teatrowi Źródeł dla Grotowskiego już się rozpoczęła, wraz ze Special Project. W '76 przedstawił nowy program badawczy. Miał on na celu skonfrontowanie praktykowanych technik ze starymi, już istniejącymi technikami praktykowanymi przez poszczególne plemiona. Chciał to czynić bez żerowania na tzw. egzotyce. W grudniu '77 udał się na Haiti by, m.in., spotkać się z wybitnym antropologiem Louisem Marsem. Swoje decyzje po latach wyjaśniał także tak; 
(„kiedy pracowała nad tym mała grupa – miesiącami i miesiącami – i kiedy następnie dołączali z zewnątrz tylko bardzo nieliczni nowi uczestnicy, zdarzały się rzeczy na pograniczu cudu. Jednakże, kiedy później robiliśmy to z trochę większą liczbą ludzi lub też, gdy grupa podstawowa nie przeszła wcześniej przez długi okres istotnej i odważnej pracy – funkcjonowały niektóre elementy, ale całość dość łatwo popadała w uczuciową zupę między ludźmi, w niedokładność i, w ostatecznym rozrachunku, wyłącznie w animację”; Od zespołu teatralnego do sztuki jako wehikułu, „Notatnik Teatralny”, nr 4: zima 1992, s. 34).

Tekst zainspirowany opublikowanym listem Bernadette Tailledet. 
W pierwszym zdaniu napisała... to już prawie dwa lata od naszego ostatniego spotkania w Saintes... https://ewamolik-zygmunt.blogspot.com/2016/06/spontane-theatre-bernadette-tailledet.html 

niedziela, 17 lipca 2016

To wciąż ta sama metoda? PARENTE na MTT ‘16

międzynarodowe spotkania szkół teatralnych wynikające z doświadczeń nabywanych latami przez Instytut Grotowskiego - Making Tomorrow’s Theatre - odbyły się we Wrocławiu 4 – 11.07.2016
5.07, 13:05. Sam Maestro Molik mógłby pozazdrościć. Bardzo oczekiwał, całym sercem, na powstanie tak zharmonizowanego śpiewu w grupie. Lecz, bywało, nie doczekiwał się. A tu, proszę; pierwszy dzień pracy.
Głos i Ciało. Jorge Parente - Zoe Ogeret, 5 – 7 lipca, 10:30 - 13:30, strefa ZAR, Studio Na Grobli.

Czy to wciąż Głos i Ciało, czy Alfabet jest tym samym ‘alfabetem Molika’? Gdzie można umiejscowić tego rodzaju zapytania, może, w ulubionej przez rodaków domenie działań zaczepno-sceptycznych? Bo skąd brać się może tego rodzaju zaciekawienie. Czyżby z troski o spuściznę Molika, którą, całkiem niedawno nikt z pytających nie zaprzątał sobie głowy? Każdy kto przed laty odbył szkolenie w tej domenie – sferze głosu swobodnie wydobywanego poprzez kompletny organizm, na skroś wszystek, wskroś ciało-stworzenie - rozumiane jako jedność złączoną z Ziemią i Wszechświatem zapamiętał swoje doświadczenia inaczej. ‘Trudniejsze, poważniejsze i mocniejsze było Tamto’ dziesięć, dwadzieścia czy… czterdzieści lat temu, dookreślają retrospekcje. W każdym razie zupełnie inaczej było! Jak łatwo się domyślić domniemania cechują tych, którzy … nie pracowali z J. Parente.

Zastanawiam się ja, zastanawia się Jorge; któraż to z trzech szeroko znanych prawd ks. „Wawrzka Chowańca” próbuje zwieść nas na manowce. Może ta trzecia? Rozważać zatem czy GiC, by Parente, w istocie mogło pozostać wciąż tą samą metodą? Replika będzie stała; pozostało! - I TAK I NIE -  nieustannie będąc tą samą tamtą! Nie ma się nad czym zastanawiać, odpowiadamy sobie zdroworozsądkowo, jednocześnie próbując tę złotą myśl konkretyzować jak najprostszym działaniem, akcją. [choć, wedle Pitagorasa to te najkrótsze wyrazy, ‘tak’ i ‘nie’, wymagają najdłuższego zastanowienia]. ... Do każdego kolejnego zadania podchodzę bez żadnego doświadczenia, bez żadnej wiedzy - konstatował indagowany o swoją ‘mądrość’ Molik. I jest to świento prawda, rodem nie tylko z filozofii po góralsku.

Wszystko płynie zależąc, przede wszystkim, od zastanych okoliczności, od napotkanych faktów. Pracować, byle skutecznie, godzi się z wiarą i oddaniem lecz dopiero wówczas, gdy ujawni się już koincydencja możliwych zdarzeń. Gdy uzewnętrznią się możliwości, gdy wszystkim obecnym uzmysłowi się oczywiste i wiadome ‘tu i teraz’. Tak, wówczas można… zacząć konkretyzować zadania oraz przystępować do poszukiwań w oczekiwaniu na odpowiedzi. Tylko tym sposobem znajduje się rozwiązania problemów w GiC. Tak właśnie pracował Molik, ten sam sposób pracy przejął Parente - literalnie kontynuując zamysł Mistrza. Bada i odkrywa. Ku temu samemu skłaniając adeptów.

Ergo, czy nadal może być „to” – tamtym-samym-tak-samo - determinowanym zastaną przestrzenią-partnerem i indywidualnością napotkanych istot ludzkich? Bo może, prędzej już, nie jest to „tamtym”, i pozostanie czym innym – jedynie chcąc pozostać tym samym? Zapewniamy, nadal - JEST i BĘDZIE, aliści - I TAK I NIE. Co do tego jesteśmy przekonani, choćby my troje; Jorge, Zoe i ja. I nie dostrzegamy tu braku logiki. Ktoś jeszcze dał się przekonać? Jeśli nie, cóż, nie mam dobrej wiadomości. Każde atelier z marką GiC było, jest, i musi pozostać - oddzielnym bytem. Tak nam, nieustannym wręcz maniakom lecz przytomnym, tuszę, orędownikom Metody-wciąż nie do podrobienia przez żadną inną, zechciej dopomóc tegoż Zygmuntowego Wszechświata, Panie!

„Działalność artystyczną uważa się za przejaw wolnego ducha jednostki”. Jorge Parente, jakkolwiek i bratem Wolnego Ducha zwać by go można, do przewartościowania wszelkich wartości, w metodzie, zmierzać nie zamierza (choć tak to widzieć chciał sam F. Nietsche). Swoją drogą, czyż życie człowieka, w szczególności twórczego człowieka, nie powinno być naznaczone procesami rozwoju? J. Parente - zostawszy Sukcesorem automatycznie, ten właśnie, przywilej miał utracić (?)

PS  Głos wołającego na puszczy; czy zwane ‘metodą treningową’ Głos i Ciało wciąż nie zasłużyło na miano Metody będąc, bez wątpienia, ‘całokształtem sposobów badawczego docierania do prawdy i pojęciowego jej przedstawiania’.

Jak zatem przebiegała praca - w ramach MTT’16 - 5 lipca w godzinach 10.30 – 12.30? Tak;
  = Jak zawsze! Każdy przedstawił się ogółowi uczestników. Imię, Nazwisko, skąd przybył. Wówczas Jorge mógł już zaprezentować pierwsze ćwiczenie – Spacer, w uproszczonej wersji (powodowanej koniecznością zawarcia całego szkolenia w jedynie… 9 godzinach). [21. - rejestracja Alfabetu III 2013, Wrocław]. Ćwiczenie ma na celu umożliwienie, każdemu, uważnej z założenia obserwacji Partnerów; pozostałych uczestników jak też zastanej przestrzeni. W trakcie J. apelował, wielokrotnie, o wchodzenie w interakcje z Przestrzenią, o Spotkania. Niektórzy przyłożyli się do tego ‘zbyt solidnie’; wychylali się przez okno, zaglądali do pomieszczenia obok oraz … do szaf. Jak to bywa, swawolni studenci chętnie wypatrywali okazji do zabawy, ich wola.  Spacer, przebiegający w zmiennych tempach, rozpoczyna się powolnymi ruchami ciała. W tym ćwiczeniu, jak i w większości pozostałych, bardzo ważne jest utrzymywanie ust w pozycji możliwego rozluźnienia. Kroki stawiaj 'raczej' od pięt! 
  = Kolejne ćwiczenie, choć także zasadzające się na kroczeniu, było już trochę bardziej dynamiczne. Chwyć cokolwiek [30.]. Napręża ramiona, służy koordynacji ruchów. Co kilkanaście kroków należy zatrzymać się by raz jednym raz drugim ramieniem, zdecydowanie i z mocą, pochwycić ‘coś’ na wysokości głowy. Oraz przytrzymać ‘to’ chwilę w zaciśniętej garści. I tu ważne są oczy; wzrok uważnie skierowany w stronę któregokolwiek z Partnerów (rzeczywistych lub wyimaginowanych). 
  = Następne ćwiczenie: Wyskoki [28.] Rozciągają i czynią skocznym całe ciało, wzmacniają barki, prostują kręgosłup, ułatwiają respirację. W końcu, pozwalają całymi stopami poczuć Ziemię. Wyprostowane ręce z rozluźnionymi dłońmi radośnie i energicznie, naprzemiennie, z ciała rozciąganego w tył, od barków wyfruwają w górę. Pełna respiracja gwarantowana.
 = Teraz czas na ciekawe ćwiczenie wybitnie koordynacyjne, z założenia powinno być po części relaksacyjne. Otwarcie ciała [24.]. Lecz, poza wszystkim, po raz kolejny uwrażliwia ono na fakt; na Partnera, nieoczekiwanego, można natknąć się wszędzie. Uczy reagować na taką sytuację. Opowiadała mi niegdysiejsza stażystka; badając działanie ćwiczenia doświadczyłam, z niemałym przerażeniem, obecności nieprzyjaznej istoty pomiędzy stopami. Odskoczyłam gwałtownie w górę! Czy nie oto chodzi? TAK. Zatem, stojąc jedynie na palcach stóp przy pomocy bardzo powoli, zarazem możliwie szeroko rozwieranych, wyprostowanych ramion, maksymalnie wypychaj klatkę piersiową - w przód. Równie powoli, wciąż na palcach, opuszczaj tułów zwierając ramiona. Dłonie równie powoli kierują się w kierunku Przestrzeni pomiędzy stopami. Gwałtowna reakcja powinna utrzymać ciało w półprzysiadzie (oczywiście wciąż wspartym jedynie na palcach) z kolanami rozwiedzionymi na boki. Ramiona, które także wywędrowały już na boki – ponownie wypychając klatkę piersiową, powinny pozostać zgięte w łokciach pod kątem ok. 45 stopni, rozwartymi dłońmi celując ku górze. Trzeba wytrwać w tej pozycji przez chwilę. Mięśnie ud, lędźwi, brzucha i kręgosłupa otrzymują niezłą dawkę energetyzującego naprężenia, a całe ciało ponownie postara się odnaleźć właściwą respirację.
Niełatwe, lecz da się! skoro Z. Molik prezentował to ćwiczenie tęgo po 70. będąc (a i hodowane… brzucho nie powstrzymywało go przed utrzymaniem prawidłowej pozycji). J. Parente, zasię, nie tylko prezentował. Przyswajanie ćwiczenia 24., tym razem inspirował tymi słowy; otwieraj się niby kwiat, swobodnie i radośnie. A teraz łagodnie dotknij Partnera pomiędzy stopami. Uwaga: zmiana ekspresji, lecz do góry kieruj się dopiero we właściwym dla siebie momencie. Bezbarwnie i beznamiętnie nie bywało, i nie będzie w trakcie Głos i Ciało. 
  = Rotacje barkami [1.] wymagają energicznych ruchów barku, do wewnątrz i na zewnątrz. Raz jednym, kolejno drugim, raczej nie obydwoma naraz. Wykonywać je można w miejscu (stojąc lub skacząc na jednej nodze) lecz głównie powinno się przećwiczyć je w ruchu zmieniając tempa. Oprócz barku są tu bardzo ważne łokcie, ich pozycja w lekkim zgięciu. Doniosły jest tu rytm, szczególny kontakt i sposób poruszania się w Przestrzeni. Szlakiem poszukiwań niech będzie trawers, Przestrzeń penetruj skośnie nie wokół jej osi. Co doradzał J. studentom? Wykonuj je jakbyś był w tańcu. W kontakcie z Partnerem zachowuj … rodzaj tajemnicy, czasem wyraź zalotność. Rób to organicznie lecz i pragmatycznie (badając przyczyny i skutki). Wsłuchuj się w rodzaj melodii ciała. To może być jak celebracja twojej mszy. 
  = Przyciągania [4.]. Przygotowania do podróży w głąb tego ćwiczenia rozpoczęto od kolistego balansu biodrami. Równoważenie rozszerzono na całe ciało. J.P. prezentował jaką rolę w ćwiczeniu odgrywa pozycja lędźwi czy łokcia. Przyciągać ‘coś’ należy z różnych kierunków, także z boków oraz z dołu i z góry. Działanie należy wypróbować w miejscu i w ruchu – w różnych tempach. Przyciągać można delikatnie, niemal paluszkami jedynie, można też czynić to oburącz, tak jakby było się atletą próbującym poruszyć ciężar. Trzeba wówczas stanąć wyjątkowo pewnie na całych stopach. Czy trudno dociec, które partie mięśni uruchamia to ćwiczenie i jak może przebiegać respiracja od stóp? Jak w większości ćwiczeń należy wsłuchiwać się w wewnętrzną muzykę, którą uruchamiają te ruchy. 
  = Zabawa ze stopami [6.] może być jak relaksująca zabawa budząca szeroki uśmiech, a może być skomplikowanym tańcem. To niełatwe ćwiczenie wspomagające wszystkie mięśnie brzucha (respiracja od lędźwi!). Część pośladków, większość czasu znajdująca się na podłodze, wierci się i kręci gdy wyciągnięte dłonie chcą dosięgnąć uniesionych stóp wirujących w dowolnych pozycjach. Biodra, brzuch, ramiona, uda i szyja pracują nie na żarty. To ćwiczenie warto wypróbować w rozkołysanej pozycji wspierając się częściowo na plecach. 
  = Dynamicznie łap coś za sobą [27.] W półprzysiadzie wspartym na jednym z kolan, całą stopę pewnie trzeba podeprzeć przy podłodze. Drugą nogę, możliwie wyprostowaną, należy odwieść w tył. Oba ramiona, w pozycji wyprostowanej równolegle (wraz ze ściśle wyprostowanymi dłońmi) należy kierować jak najdalej za siebie. Powoduje to skrętne rotacje kręgosłupa na odcinku od miednicy do szyi. Wzrok kieruje się w stronę dłoni usiłując dojrzeć to, co chcesz uchwycić. Obrót ze zmianą nogi.
  = Po zbiorowych i indywidualnych niedługich próbach przyswojenia ośmiu z 31 ćwiczeń studenci zasłużyli na relaks. Posłużyło im ćwiczenie Wąż [13.], który na początek pozwolił sobie na kilkuminutową niemal drzemką. Nie był do końca bezczynny, musiał znaleźć dla siebie odpowiednią dla tej pozycji - głęboką respirację. (Wszyscy leżeli wyciągnięci płasko z twarzą przy podłodze i z rękoma wzdłuż ciała). Studenci-węże dostali zalecenie by zacząć podnosić tułów rozciągając jedynie tę górną część ciała. Brzuch i wyprostowane nogi musiały pozostać w kontakcie z Ziemią. W tej pozycji dłonie opierają się ściśle na podłodze a ramiona są lekko rozsunięte na bok. Uginają się lub prostują gdy tułów zaczyna  podlegać niezbędnym rotacjom od lędźwi. Głowy nie wolno odchylać do tyłu gdyż ramiona, szyja, krtań, broda i szczęki mają być dyspozycyjne do śpiewu czy mówienia. To ćwiczenie znakomicie obniża barwę głosu, jeśli zechcesz.
  Prezentując to ćwiczenie J.P. zaprezentował je także 'w adaptacjach' innych znanych technik, choćby Jogi. Przy każdej z nich unaoczniał co działoby się z oddechem i głosem (lepiej nie zapominać jak pomyślany jest Wąż by Molik). Kilka innych ćwiczeń Alfabetu także prezentował w wersjach pozornie będących tym samym. To samo zrobił na użytek publicznego Pokazu Pracy, który odbył się w tym samym dniu. Lecz o tym po tym.  
  = Ku pokrzepieniu serc zapewne nadeszła ‘urocza’ Promenada, czyli Spacer [21.] niezauważalnie pozbawiony (na użytek tu i teraz) bardziej skomplikowanych elementów. Zaczęto od powolnego quasi lansowania siebie, jak to na promenadzie bywa. Ważne było odwracanie głowy ku Partnerom w celu wyciągnięcia wniosków z ich poczynań w aktywnej obecności. Równie ważna była praca rąk koordynowana z ruchami całego ciała. Zwolnione tempo miało służyć obserwacji; które mięśnie i jak pracują. Tym razem każdy krok należy rozpoczynać się od pięty, bezwzględnie. A całe ciało ma cechować sprężystość i luz, lecz nie przypominający tego z pantomimy. Po chwili tempo zmieniono na szybsze. Ten zabieg w ćwiczeniu 21. pozwala na odblokowywanie splotów nerwowych (szyjnego, ramiennego, lędźwiowego i krzyżowego). Będąc na takim spacerze można także ‘coś nieść’. Odmieni to sposób trzymania rąk, posługiwania się dolnym odcinkiem kręgosłupa oraz pozycję szyi. Tym samym i sposób oddychania ulegnie zmianie. Możliwe będzie przećwiczenie mówienia czy śpiewania w trakcie szybkiego i sprężystego ruchu.
= Stąd już blisko było do Biegu w miejscu [15.]. Odpowiedz sobie dokąd i dlaczego biegniesz, buduj wyobrażenia. (Tylko nie sap zbyt głośno i możliwie cicho i lekko stawiaj stopy :). Zastosuj zmienne tempa. Od ucieczki niemożliwej (jak ze złego snu) do wyczerpującego biegu sprintera na finiszu? 
  = Ćwiczenie [14.] mogłoby być, jak dla mnie, dwoma ćwiczeniami. Nosi nazwę Spychania (Przepychania) a zawiera także Zagarniania (Napierania). Przemieszcza i prowadzi energię. Wykonuje się je jedną ręką naprzemiennie, kolejno oburącz. Zagarniania - to przesuwanie do siebie czegoś szerokim, półkolistym ruchem ręki. Spychania zaś spowodować mają zmianę położenia czegoś.  Póki co nie powiem wiele więcej, dla grupy nadszedł czas na małą przerwę (typu: pomyśl po dwakroć jak spożytkować tak krótką przerwę po forsownym 1,5 godzinnym treningu).  

Po krótkiej przerwie, 12:05. 
Po omówieniu kilku aspektów odbytej już pracy J.P. zaprezentował jeden ze sposobów na niezawodną respirację. Lojalnie uprzedził; osiągnięcie równie zbalansowanego oddechu nie jest pracą łatwą i krótką, nie przyswoi się  jej w trzy, pięć czy siedem dni. Niestety. W tym ćwiczeniu (będącym jednym z tzw. pomocniczych w Alfabecie) balans ciała wyprowadza się od stóp. Z Ziemi. Umiejętność głębokiej respiracja pojawia się wraz z umiejętnością właściwego balansu kręgosłupem w jego odcinku lędźwiowym. Wspomniana rejestracja Alfabetu nie uwzględnia tego ćwiczenia. Jednak jest zarejestrowane. Będzie można odnaleźć je w rejestracji stażu GiC z marca ’13.

Pierwsza próba śpiewu w grupie. Już ta pierwsza okazała się spektakularna. Amazing, extraordinary; Zoe była pod wrażeniem. Pracować w tak uzdolnionym i chłonnym jak gąbka gremium to był zaszczyt.
  
Do omówienia śpiewu J.P. posłużyło ćwiczenie 14., którego wykonanie pomaga wywrzeć nacisk na Przestrzeń-partnera. (Popychać i Napierać wytwarzając strumień wywierający rodzaj ciśnienia energetycznego). Należy wykonywać je lekko, ‘eleganckimi’, płynnymi i kolistymi ruchami. Dłonie powinny być otwarte. A swoją drogą; wspomaga koordynację pracy bioder, ramion i nóg. Przy okazji, było ono jednam z dwu najbardziej ulubionych przez maestro Molika. Często je wykonywał (przy użyciu jednej z rąk – naprzemiennie), gdy krążąc czujnie pomiędzy stażystami stymulował ich energię. Ćwiczenie prezentował stąpając tanecznie, miękko niczym kot, zaś powolnymi, płynnymi i szerokimi ruchami zbierał i zagarniał, w stronę śpiewających lub improwizujących, energię Wszechświata.

W jakiej pozycji należy utrzymywać wargi i szczękę? W relaksie! Usta trzeba mieć szeroko otwarte a ciało rozluźnione. NIE ZA GŁOŚNO. Nigdy nie należy ćwiczyć ze zbyt natężanym głosem jeśli chce się osiągnąć płynny śpiew, „rzekę śpiewu”. Ważna jest pozycja języka w jamie ustnej. Tak Molik, jak i Parente często korygował i sprawdzał (palcem lub dłonią) napięcie szczęki i mięśni języka pod brodą.

Kolejno Prowadzący zademonstrował inny sposób respiracji. Tym razem w pozycji na plecach. Najintensywniej pracuje tu miednica, od której najkorzystniej pobierać oddech. Pokazał jak śpiewać w tej pozycji, jak pracuje szyja, jaka powinna być pozycja ramion, jak tę miednicę unosić i opuszczać.
W dalszym ciągu zajęć ustalał stażystów do wspólnego śpiewu. Wyznaczył cztery pary, w tym dwie panie, i dwóch panów, którzy śpiewać mieli w ruchu. Wszyscy przerywali zadanie gdy ich organizm mówił stop. Nie kończyć bez komendy, nie przerywać śpiewu w trakcie, akcje muszą być zakończone; choć łagodnie, napominał zdecydowanie. By oczyścić atmosferę zaproponował śpiew w kręgu połączony z badaniem i szukaniem muzyki w Przestrzeni. Każdy miał śpiewać swoją pieśń nie zapominając o Partnerach. Fragment tej właśnie improwizacji zamieściłam na wstępie.
  
  Nazajutrz, w trakcie porannego śpiewu w grupie, stażyści zbyt ‘twórczo’ potraktowali tamto doświadczenie. Natarł im uszu. Improwizacja była niewłaściwa. Praca w tej Sali wyklucza hałas, tupanie, jedzenie i mlaskanie. To Jest Miejsce Ciszy. Nie zwracacie uwagi na prawidłowy oddech, słychać sapanie i dyszenie. Więcej pracy i skupienia. Bezwzględnie należy pamiętać o Alfabecie, utrzymywać poprawne ruchy ciała. Tu jest miejsce dla muzyki i rytmu. Taki rodzaj pracy to jedynie utrata energii. (jako skojarzenie przywołał pracę w ogrodzie).

Konia z rzędem temu kto wskaże w którym miejscu 'to'- tamtym-samym-tak-samo nie jest.

 Wykonując ćwiczenie z Alfabetu Ciała trzeba pamiętać o jego wzorcowej formie zaprezentowanej przez Prowadzącego. (W przypadku Z. Molika, gdy osiągnął już wiek wczesnej starości, prezentacji dokonywać mógł także asystent, lub któryś z przeszkolonych wcześniej partycypantów). Obserwując pierwszy pokaz słuchajcie także bieżących objaśnień. Zarówno tych pierwszych jak i kolejnych, które zazwyczaj, w trakcie całego cyklu pracy padają wielokrotnie. Zwracam na to uwagę, ponieważ na ogół obserwuję; część adeptów zdaje się nie mieć zwyczaju uważnego reagowania na obecność Przewodnika. Tym częściej tak bywa im… krótsza jest praktyka będąca właśnie ich udziałem (eh, te 3-, 4-dniowe propozycje nie do odrzucenia). Jeśli Prowadzący wskazuje, po wielokroć, w jakiej pozycji należy utrzymywać np. ramię czy łokieć brać się powinno tę radę pod poważną rozwagę. Dlaczego? Niepoprawnie wykonywane ćwiczenie nie tylko zakłóci cykl pracy z głosem, może spowodować poważny uraz. Ćwiczenie, czy cała ich zaadaptowana sekwencja, przysposabiana do stosowania w celowych improwizacjach, ma przecież określone zadanie. Ma usprawniać ścięgna i mięśnie, ich zaczepy itd. Zatem całą tę naszą wewnętrzną strukturę, która w efekcie pozwala na;  - swobodne rozszerzanie klatki piersiowej na każdym jej odcinku,  - wzmacnianie stabilnej i elastycznej pozycji kręgosłupa (co spowoduje niezbędną i swobodną rotację jego niezwykle ważnym w tej metodzie odcinkiem lędźwiowym),  - właściwe ruchy ramion czy barków,  - prawidłową dla ćwiczenia pozycję dłoni, nóg i stóp,  - uwolnienie mięśnie szyi, szczęki i ust (które muszą być szeroko otwarte, rozluźnione i elastyczne, jeśli mają spełniać swoją rolę).  Molik tę wiedzę usprawniał latami, a najnowsze badania potwierdzają efekty i skutki zarówno jego intuicyjnych badań jak i zastosowanych, na ich podstawie, poprzez półwiecze, praktyk. Choćby dlatego wszystkie te ćwiczenia to nie gimnastyka, tym bardziej nie akrobatyka, wszystkie one są… możliwie proste; adaptowanie ich do własnych możliwości nie wymaga wcześniejszego przysposobienia organizmu. Poprawnie, po krótkim treningu, wykonać je może doprawdy każdy kto ma dwie ręce, dwie nogi… i ciut skromności. Tak, tak.  
Co jakiś czas na zajęcia przychodzi ktoś, kto wie lepiej. Ktoś chcący zabłysnąć fizyczną sprawnością. Powściągany - nie rezygnuje łatwo, szczególnie w trakcie pierwszego i drugiego dnia pracy. Wydarzyło się to ostatnio. Bardzo (aż nadto?) zdolny i kreatywny stażysta boleśnie nadwyrężył mięśnie uda. Nie pokazał się więcej, faktu nie zgłosił. Powody poznałam przypadkiem nie komentując ich, pomimo że mądrzej by mu było przecie ‘jedynie’ poprzez obserwację i słuchanie pozostałych próbować dowiedzieć się czegoś nowego (choćby i o sobie). Bunt jako chęć zaznaczenia niczym nie skrępowanej wolności ? Żałuję, boć przecie także studio Głos i Ciało znalazłoby twórczy kącik na zachowania rodem z ‘Pijanego statku’ Rimbauda.  

POKAZ PRACY - atelier Głos i Ciało odbył się po zaledwie 2,5 godzinnej wspólnej pracy. Co może być możliwe do zaprezentowania z grupą, która tajników metody ledwie tknęła, czubkiem palca. Nie wiem, ktoś chciał Parente psikusa zrobić zmieniając termin prezentacji? Nic to, wstydu nie było. Po wstępnych chichotach nadeszło zainteresowanie, akceptacja i wzruszenie. Toteż na koniec zaliczyliśmy… satysfakcjonujący stażystów wybuch entuzjazmu. Zresztą tam, wielki wstyd to już był, wcześniej. Dać prawdziwą plamę była łaskawa wrocławska PWST. Ale o co chodzi, chciałoby się pytać i pytać w trakcie i po pokazie.  Natomiast ze sztuką niebotycznie wysokich lotów, z kunsztem we wszelkich scenicznych umiejętnościach (śpiew chóralny, śpiew solowy, taniec, gra na instrumentach, sztuka cyrkowa, gra aktorska, pastisz, imitatorstwo, itd. Itp…. co tam kto wymarzyć sobie może) zapoznali nas studenci moskiewskiego Instytutu Teatralnego im. Borysa Szczukina. Господи, помилуй – studenci drugiego roku! „Usprawiedliwiam ich” pracują metodami… tradycyjnymi (co podkreślał ich wielce serioznyj pedagog). Mogę mieć im za złe? Żarty na bok. Umarłam z zachwytu, pełnym głosem uśmiałam się do ochrypnięcia, dusza spłakała mi się jak bóbr. Brawo. 
Czy my, znawcy alternatywnych sposobów pracy, daliśmy się zapędzić w kozi róg? Spokojnie, każdy sposób pracy może być sztuką wysokich lotów. Lecz nie każdemu skrzydła i zapał do solidnej i odpowiedzialnej pracy dane.

Dzień trzeci i ostatni. Każdy śpiewa swoją pieśń zachowując wspólną harmonię. Jorge Parente, co jakiś czas, wyznaczał kolejnego lidera przewodzącego śpiewowi w grupie

    Wracając na własne, skromne podwóreczko. Mogę zgłosić petycję?
LOGO. Jednoznacznego i rozpoznawalnego znaku firmowego dla – Voice&Body by MOLIK_PARENTE - pilnie nam trzeba. W mętnej zupie, dzień w dzień obficie doprawianej pęczkami nowych autorskich metod samozwańczych guru, od wszelkich dysfunkcji głosu, ta spektakularna metoda medialnie ginie niczym w grząskim bagnie. Mogę liczyć na inspirację?